ezan@vakti

İ’LA

ALPEREN GÃœRBÃœZER

Allahü Teala Kur’an’ı Kerimde; ‘Zevcelerine yaklaşmamaya yemin edenlere dört ay beklemek vardır. Bunlar zevcelerine geri dönerlerse şüphesiz Allah affedicidir ve merhametlidir. Şayet boşamaya karar verirlerse şüphesiz ki Allah işitici ve bilicidir.’ (Bakara, 2/226) diye beyan buyurmakta.
Yukarıda beyan buyrulan ayeti Kerimede anlaşıldığı üzere i’lanın niteliği kişinin yaptığı özel yemindir. Yemine ilişik olmasızın bir süre kadına yaklaşmamakla i’la gerçekleşmez. Dolayısıyla bir kişi karısına; ‘Vallahi seninle dört ay ilişki kurmayacağım’ dese i’la gerçekleşmiş olur. İ’lada kinaye içeren ifadelerde niyet esastır. Şayet niyetinde i’layı kastettiğini açıklarsa bu i’ladır. Şayet ‘İ’la amaçlı söylemedim’ derse i’la sayılmaz ve bu son ki açıklamasına itibar edilir. Bir kimse karısına ‘Sen benim helalim değilsin’ ifadesiyle i’laya niyet etse i’la gerçekleşir.
Bir kimse karısına; ‘Vallahi sana sonsuza kadar yaklaşmayacağım’, ya da ‘Kıyamete kadar yaklaşmam’ dese ebedi bir şekilde i’la gerçekleşmiş olur. Bir kişi karısına ‘Beş ay yaklaşmayacağım’ dese geçici i’la vuku bulur.
İ’la bir şarta bağlı olunca şarta bağlı i’la meydana gelir.
Çocukların, delinin i’la’ları dikkate alınmaz, çünkü deliler boşama yetkisine sahip değildirler.
İnsanın kendini cinsel arzularından men etmesi hür kadın için en az dört ay, cariye için en az iki ay olmalıdır. Dört ayın sonunda koca karısına dönerse mesele kalmaz. Dönmezse talak-ı bainle (Bain talak kesin boşama şekli) boşanmış olur. İ’la’dan dönmek cinsi ilişkide bulunmakla olur. ‘Ben İ’la’dan vazgeçtim’ sözü yeterli değildir. Fakat hasta ise bu söz kâfidir, ancak iyileşince cinsi ilişki gerekir. Yeminin ardından anılan süre içinde cinsel ilişki kurduğu takdirde yemin kefareti ya da ceza gerekir. Bu kefaret ise bir köleyi azad etmek, on fakiri doyurmak (bir fakiri on gün doyurmakla olur), ya da giysi almak veya üç gün ard arda oruç tutmaktan ibarettir. Giysinin en az limiti üç aydan fazla giyilebilen tek parça elbisedir. Kefaretten amaç ise, bir suç ve günahın örtülmesidir. Helali haram kılmak bir tür yemindir çünkü. Bir kişi helal olan bir şeyi kendisine haram kılarsa, onu mübah görürse yemin kefareti lazım gelir.
İ’la eşler arasında birtakım problemlerden kaynaklanan bir durum olması dolayısıyla kınanıp, mekruh görülmüştür. Fakat çocuğuna süt vermek mecburiyetini hisseden bir kadının hamile kalmak endişesine dayanarak kendi arzusu ile i’la mekruh sayılmaz. İ’la aslında kadının cinsel duygularını ihlal etme anlamını da taşır. Ki, cahiliye döneminde öne alınmış boşama türü idi i’la. İslamiyet sayesinde ertelenmiş bir bain boşama haline getirilerek dört ay denen bir süre ile kayıt altına alınmış, böylece cahiliye döneminde uygulanan bir veya iki yıl her türlü cinsel ilişki ve evlilikten mahrum kalan mağdur kadınların hak kayıpları giderilmiştir.
Bir kişi karısına; ‘Eğer seninle cinsel ilişkide bulunursam falan karım boş olsun, Kâbe’ye ziyaret bana vacip olsun, yemin kefareti gereksin’ gibi yemin billâh ederse i’la gerçekleşir. Fakat namaz ya da savaş adına yemin ederek i’la gerçekleşmez, çünkü namaz nefse hafif geldiği için, savaşta herkesçe bilinen bir şey olmadığından dolayıdır. Fakat Hac ile oruç bunun aksinedir.
İ’la’da hürlük şart değildir. Ama bir köle mülk sahibi olmadığından Allah adını zikrederek yemin ederse i’la gerçekleşir. Aynı zamanda i’la için Müslümanlık ön şart değildir. Ama gayrimüslim; İslamı kavramlar adına (Hac, sadaka, oruç vs.) yemin ederek i’la gerçekleşmez. Gayrimüslim; karısına ‘Seninle cinsel ilişkide bulunursam kölem azad olsun, ya da boş olsun’ diye yemin ederse i’la gerçekleşir. Gayri müslimde Allah’a inanır, bu yüzdendir ki hukuk önünde tıpkı müslümanlar gibi kendilerine yemin yöneltilerek i’la gerçekleştirilir. Fakat onlar kefarete tabii tutulmazlar. Çünkü kefaret ehli değildirler.
Bir kimse karısına ‘Çocuğu sütten kesilinceye kadar ilişki kurmayacağım’ diye yemin ediverirse i’la gerçekleşmez.
Cinsel ilişkiye engel kadınlar ( vaginal kanalların tıkalı olması-retak, ya da aşırı kanamalı olması, Afel-vaginal organın dışında ilişkiye engel maraz veya karn- ilişkiye engel kemik vs. olması durumlarında) hakkında i’la söz konusu olmaz. Çünkü ilişkiye engel durum varlığı ortadadır zaten.
Velhasıl; iladan dolayı gereken kefaret yemin kefaretinden ibaret olup, kadın haklarını güvence altına alınması hedeflenmiş bir metottur.