HAYVAN HAKLARI

HAYVAN HAKLARI
ALPEREN GÜRBÜZER
Hayvan deyip geçmeyelim, sonuçta o da yaratık. Yunus’un Yaratılanı sev yaratandan ötürü sözü onlar içinde geçerli.
İaşe temin derdiyle hayvanın fazla sağılması zarar vereceğinden mekruhtur. Hayvana ağır yük yüklemek, fazla yol kat ettirmek de öyle.
Evcil hayvanların sahipleri maiyetinde barındırdıkları hayvanlara harcama yapmaları dini bir görevdir.
Bir insan ağaç dikse bundan insanların yararlandıkça o kimse için sürekli bir sevap vardır.Yani sadaka-i cariyedir bir mümin için..
Allah Resulü(s.a.v); Atlar yok mu onların alınlarında hayır bağlıdır. At sahipleri de onları beslemeleri sebebiyle ilahi yardıma ererler. Atlara harcamada bulunan kimse ise sadaka vermek için ellerini açmış bir zat gibidir.(sahihi buharı)
Habib-i Kibriya Efendimiz; ‘Bir kadın, bir kedi yüzünden azaba uğramıştır. O kediyi açlıktan ölünceye kadar hapsetmiş, bu sebeple ateşe girmiş, kendisine; Sen kediyi hapsettiğin zaman ona ne yiyecek verdin, ne de su içirdin, ne de onun yemini otlarından yiyebilmesi için salıverdin.’ diye beyan buyurmuştur.
Yine sahihi Buhari’de; ‘Bir günahkâr kadın, kuyu başında susuzluktan dolayı kendini öldürecek derecede dilini çıkarıp soluyan bir köpeğe rastladığında acımış, ayağında pabucunu çıkarıp onu başörtüsü ile bağlayarak kuyudan o hayvan için su çekmiş de bu yüzden mağfirete ermişti.’ buyrulan hadisi şerif hayvan haklarının önemini ortaya koyan en iyi örnektir.
Bir hadisi şerifte de; ‘Kendisinden hayat bulunan bir şeyi mesela bir koyunu silah eğitimi için hedef edinmeyiniz, onu bir nişangâh tutarak kendisine silah atmayınız.’ buyuruyor Yüce Peygamberimiz.
Yine Peygamberimiz(s.a.v); ‘Kıyamet gününde bütün hakları sahiplerine ödemeye elbette mecbur olacaksınız. Hatta boynuzsuz koyun için ona boynuzuyla vurmuş olan boynuzlu koyundan intikam alınacak, onun hakkında kısas yapılacaktır.’(sahihi Buharı ve Müslim)buyruluyor.
Rasulüllah(s.a.v);’Her kim, bir serçe kuşunun boğazlanmasında olsun merhametli davranırsa, Allahü Teala da kendisine kıyamet gününde merhamet eder’ (Cami’üs-sagir) diye buyurdu.
Kırda bayırda otlayan sahibinin iradesi dışında birden fırlayarak başkasının mülküne girerek orada bir kimseyi tepmek veya çarpmak gibi bir şekilde öldürürse sahibine diyet gerekmez.. Fakat bir kimsenin hayvanı kendi mülkünde birini öldürüpte engellemezse sahibine diyet gerekir.
Kendiliğinden boşanıp kaçan bir hayvan arkasından yetişip kendisini tutmak isteyen bir kimseyi tepip öldürürse sahibine diyet lazım gelmez.
Bir hayvanın yolda hızlı koşturulmasından dolayı ayaklarından sıçrayan büyük bir taş parçasıyla birkimsenin ölümüne veya gözünün çıkmasına neden olursa diyetini o hayvanın bineni öder. Çünkü sakınılması mümkün olan bir hareket olduğu halde bundan sakınılmamıştır. Binenin düşmesi üzerine boşanan bir hayvan yoluna devam ederek bir insanı öldürürse binenine diyet gerekmez.
Bir kimsenin umuma açık yolda durduğu veya bağladığı hayvan bir şahsı öldürürse diyeti o kimse üzerine lazım gelir. Çünkü umum yol herkesin gidip geldiği yol bağlama yetkisi yoktur.
Yürümekte olan bir hayvan dürtme veya kamçılamaktan dolayı şahsı öldürürse ne binen ne dürtene ne de vurana diyet gerekir. Çünkü bir kimse yürümekte olan hayvanına yolda yürümek için kamçılamaya izinlidir. Fakat önden gideni veya süreni bulunan bir hayvan yolda birisinin izinsiz kamçılaması üzerine boşanarak hemen bir kimseyi öldürürse diyetini yalnız kamçılayan şahıs tazmin eder, isterse çocuk olsun.
Rasulüllah (s.a.v); Hayvanların telef ettikleri şeyler haberdir buyuruyor.
Bir kimse bir köpeği ısırtmak için bir şahsın üzerine kışkırtmakla o şahıs öldürürse diyetini o kimse öder..
Halktan biri tarafından; hayvanına sahip ol diye tembih etmesine rağmen, zapt etmeyip salıvermekle bir şahsı öldürecek olursa diyetini öder.
Bir kimsenin yola attığı bir akrep veya yılan bir şahsı ısırarak öldürürse diyeti o kimse üzerine lazım gelir.. Fakat atılan hayvan atıldığı yerden başka bir yere gidipte orada birini öldürürse bu durumda atana diyet gerekmez. Zira bu takdirde ihlal ortadan kalkmış olur.

İslam dininde,Hayvanları insanların hizmetine verenin Allah olduğu,onlardan yararlanmak gerektiği,onlara sevgi-şefkat gösterilmesinin gereğine değinilmiştir..Peygamberimiz bu konuda şöyle buyurmuştur”Merhamet edene Allah ta merhamet eder,siz yerdekilere merhamet edin ki göktekiler de size merhamet etsin”buyurmuştur.Peygamberimizin bu sözü ile,hayvanlara iyi davranılması tavsiye edilmekte,onların aç susuz,bırakılmaması,dövülmemesi,yavrularının alınmaması,zorunluluk harici yavruları olanların avlanılmaması,hedef yapılmaması,yarışma için dövüştürülmemesi,güçlerini aşan yük yükletilmemesi konusunda uyarılar yapılmıştır..”Köpeğe zor şartlarda su veren kadının affedilmesi,kediyi hapsedip açlıktan ölmesine sebep olan kadının cehenneme gideceği”bilgisi,deveye aşırı yük yükleyeni,aç bırakan kimseleri peygamberimizin azarlaması”…vs.Hep İslam dinin Hayvanlara ve haklarına verdiği önemi gösterir.Peygamber efendimiz.(s.a.v.)açlıktan karnı sırtına yapışan hayvanın sahibine , “Allah tan korkmuyor musun?” diye çıkışmıştır.”Koyun sağıcıların, koyunların memelerine zarar vermemesi için tırnaklarını kesmelerinin emredilmesi,” “Yavruları alınmış bir kuş için peygamberimizin çabası ve yavrularını yuvaya koydurması,gene peygamberimizin canlı hayvanı hedef yapmayı yasaklaması,bindiği hayvana beddua eden kadını ikaz etmesi,hayvanların damgalanmasını,kulaklarının yırtılmasını-kesilmesini,onlara hakaret edilmesini,onların dövüştürülmesini,zevk için avlanılmasını,gücünün üzerinde yük yüklenmesini yasaklamıştır.Bunları yapanlara islam tarihinde ceza verilmiştir.Ordu bir savaşa giderken köpek ve yavrularının rahatsız olmaması için Başına nöbetçiler dikip ordunun gidiş yolunu değiştiren gene peygamber efendimizdir.

Bir gün Kuşu ölen çocuğun kapısını peygamber efendimiz çalar ve “Duydum ki kuşun ölmüş başın sağolsun çok üzüldüm”der.Bu İslam peygamberinin Hayvan hakların a verdiği önemi gösterir.

Gene Peygamberimiz “Her ciğer sahibine acımak ve yardım etmek sadaka vermek gibidir”der Hayvan sağanlara Hz. Peygamber: “Nebi (s.a.v) hayvanlara işkence yapanlara lanet etti.” ( Buhari : zebaih : 25 , Ahmet : 4/31-33 ) Abdullah dan naklen: “Resulullah (s.a.v.) bir keçiyi sağmakta olan bir adama uğramıştı, Ona: Ey kişi, sağınca yavrusu için de süt bırak, dedi.” ( N. el Heysemi : M. Zevaid: 8/196 ) “Haksız olarak bir serçeyi öldürenden Cenab-ı Hak kıyamet gününde hesap soracaktır.” ( Darimi :2/11 )

Enes (r.a) naklediyor: “Bir yerde mola verince, hayvanlarınızın istirahatını sağlayıncaya kadar ibadet etmezdik.” ( E. Davud : Cihad : 48 )

Ayrıca kuşların yuvalarının bozulmamasını, yumurta ve yuvalarının alınmamasını da emretmiştir.” ( E. davud : Cenaiz :1 , Buhari : Edebul müfred : 139)

“Hayvan sağanlar,tırnaklarını kessinler, sağım sırasında uzun tırnaklarla hayvanların memelerini kanatmasınlar.” ( Sindi : H.Ala İ. Mace : sayd.12 )